The summon of the accomplice
(Niman dembi wada galay nin ka mid
ah in uu dembigii qirto)
Ninkaas
qirtay qirashadiisa nimankaas kale looma ciqaabi karo ee cadeyn dheeri ah ayaa
loon baahanyahay. ninka dembiga lagalay cadeyntiisa waa nooc kale oo cadeyn ah
oo uu dhaafaayo eedaysanahu, laakiin xeerka habka ciqaabta ee Soomaaliya wuxuu
ka hadlayaa farqiga u dhaxeeyo admission
iyo confession, maka hadlaayo ninka
eedaysanahaa waxyaalaha uu ku kacay laakiin wuxuu ku koobaa inuu ka hadlo
isticmaalka iyo cadeymaha ku filan art.
146 ppc.
Markii
larabo mid ka mid ah eedaysanayaasha in uu qiraal ku eedeeyo dhinacii kale
waxay u baahantahy;
1. in eedaysanayaal badan ay hal dambi
iskula eedaysanyihiin.
2. mid iyaga ka mid ah uu qirtay in uu
demiga galay kadibna uu ku eedeeyey ninkii kale ee dembiga lagalay.
markaa si
taxadar leh u aqriso qodobka 146 ppc,
waxaan isku dayi karnaa inaan siino qeexitaan dambi falaha in lala galay
dembiga, waxaan ugu yeeraynaa ninkii cadeynta bixinayey ee sheegaayo inuu
dembiga galay, in eedeysanayaal kale oo dambi isaga lagaleen waxay isaga
xusanthay (declaration of science) hadii kale waa eedayn fudud sharuucda
qaarkood, laakiin system-keena waxaa jira mabda’ guud art. 199/1 “kuwa ka qayb qaata dambi way isku marqaati furi karaan
cadeyn ahaan inta dacwadu socoto”.
wuxuuna oranayaa hadii loo baahdo in eedaysanayaashu isku marqaati
furaan waa la isticmaali karaa.
Principle
of free and fair conviction
Mabda’a
iqtiyaari oo madax bananida
Dacwooyinkeena
ciqaabta sida dacwooyin casriga ah (modern) ee ciqaabta oo kale waxaa hogaaminaayo
mabda’a madaxbani iyo cadaalada inuu
go’aanka ku gaaro garsooruhu.
Systemka
cadaalada ee Somalia mabda’aan wuxuu kala soo dhexbaxayaa art. 202 ppc, kaasoo oranaayo “ garsoruhu wuxuu awoodaa inuu si
madaxbanaan u qiimeeyo cadeymihii loosoo gudbiyey”. Mabaadi’da madaxbananida
(principle of free) garsooruhu wuxuu kala soo bixi karaa qancidiisa cadeynkasta
oo la horkeenay wuu ku qancayaa, haka timaado eedaysanaha ama dacweysanaha.
Laakiin
qancin madaxbanana micnaheedu maahan intaan ka aheyn garsooruhu inuu qanco si
madaxbanaan personal understanding uu ku gaaraayo qiimaynta iyo tixgelin
cadeymihii la horkeenay ah.
Formation
of the conviction process
Sameynta
qancida ugu haboon ee dacwada, garsooruhu
wuxuu soo qaadanayaa kaliya cadeymaha (element of prove) si uu go’aan
oga gaaro dacwadda.
Sidaas
daraadeed garsooruhu uma isticmaali karo
saldhig ka mid ah qancidda “wax aan laga doodin, la isdhaafsan ama aan lasoo
cadeyn” Mamnuucidaan lagama helaayo
xeerna laakiin waa iska nidaam sharci ah.
Facts
notorious
(Waxaa
jiro arimo caan ah kuwaas oo aan u baahneyn cadeyn)
Waxaa
lagu qeexaa sharci ahaan “dhacdo loo sheegay xaalad gaar ah iyo xadeyn” kaas oo
raacsan dhaqanka caadigaa ee mujtamaca dhexdiisa la isticmaalo, sidaas daraaded
notorious waxaa ah arinta la yaqaan dadka inta badan ama qayb ka mid ah u
yaqaanaan.
Xeerka
habka ciqaabta Soomaaliya way ka maqantahay xeer ogolaanaya garsooruhu inuu
isticmaalo notorious facts, ilaa laga cadeeyey in garsooruhu uusan isticmaali
Karin aqoontiisa gaarka ah. Sida (calander ka ayaan ogaa, qoraxdu markay
madoobaatay anaa ogaa oo kale)
Art, 166 ppc ayaa wuxuu leeyahay “looma
baahna in la cadeeyo dhacdooyinka (facts) ay maxkamadu si toos ah u arkayso”
iyo in lacadeeyo dhacdooyinka ku xusan art. 167ppc arintan waxa laga
qaadan karaa garsooraha madaama ay shaqadiisa tahay, waa in uu aqoon u leeyahay
xeerarka iyo sharuucda lagu shaqeeyo ama loogu shaqeeyey dalka ama qayb ka mid
ah dalka. Ha ahaadaan kuwa ku xusan qodobka 167 ppc. Dhacdooyinkaasi uma baahna cadeyn waayo waa wax uu
garsooruhu aqoon u leeyahay. See more aricles 168 and 169 ppc.
Judicial notice
Recognition
Aqoonsiga
waa qayb ka mid ah cadeymaha oo u aqoonsanaayo qof ama shey.
Qodobka 184 ppc waxa uu qexaya in marqaatiga uu
toos ahaado
ü Hadii ay ku saabsantahay dhacdo la
arki karo waxay noqoneysaa cadeyn marqaati qof dhahay aniga arkay
ü Hadii ay ku saabsantahay dhacdo la
maqli karo
ü Hadii ay ku sabsantahay dhacdo
ladareemi karo xalad walba
ü Hadi ay ku saabsantahay ra`yi ama saldhig ra`yi cadeynta
wa inay ahaata qofka aragtida hesto
Confrontation
Is
hor keenida waxa lagu sameyaa laba qof kuwaas oo cadeymahooda ay ka duwan
yihiin oo marqaati ah. Is horkeenida waxa lagu dabaqaa eedeysanaha .sababta loo
kenay in la saaro cilada cadeymaha waxa loo imtixanaa ama sual loo waydina si marqatiyaal oo kale.
The
testimony
Marqaatiga
waa nooc ka mid ah cadeymaha oo ka kooban xerar muhiim u ah oo ku saabsan dooda
dacwada socoto waxa cadeyn cilmiyesan loo gudbiyaa garsooraha oo gudbinayo
qofka ka duwan dacwada wata. see art 80
ppc.
Cadeymaha
marqatiga waxa uu aas aas u yahay dhamaan wajiyadka marqaatiga oo ka kooban
xaqiiqo garsoor oo ah ama leh astaan guud.
Marag
furka waa qasab maxa yelay waxa uu ka jawaba danguud ,danta oo ah in runta la
xaqiijiyo ayadoo la qadanayo
sharciga.
Qasabka
waxa ay keneysa in laga reebo melo qaar uu qanuunka sheygayo
Ø No one can excuse from giving
testimony (Qofna cudur daar uma yeelan karo inuu bixiyo marag)
Ø The testimony is competed to appear in the time and in
place of appearance
Ø He must testfy as what he know (waa
in uu ka marqaati kaco wixii uu ogyahay)
Waxa
jira aan marag ama marqaati furin karin sida foreign diplomatic.
Dadka
qaar waa in guryahoodu loogu tagaa sababo jiro awgood 186ppc ,Waxa ay quseysaa
dadka qaar oo qaranka u shaqo u hayo oo kale sida madaxwaynaha ama jiro sababo
caafimaad. Dadka ayagoo wajib ku ah lakiin ma ansaxeeyso sida hadii uu ka
dhaxeeyo arimo guur ama shaqo xafiis ( 173-177
ppc)
N:B Habka dacwada waxa uu ogalyahay in
eedeysanaha marka qaar loo dhageesan
karo sida marqatiga oo kale 185 ppc. Majiro
qodob ku qasbayo lakiin hadii uu soo diyariyo waxa ay noqoeysaa I laraaco
dhamaan qodobada marag furka.

0 Comments