Introduction to Penal procedure law

AFEEF

Asc walaalayaal waxa aan ka afeefanayaa wax kasta oo faham-darro ah ee ka yimaado qoraalkaan, ma ahan cilmi aan leeyahay waxa aan qoray ee waxa aan soo turjumay intii aan awooday casharadii macalinka uu bixiyey. 

Wixii qalad ah oo xagayga ka dhacay cilmi ahaan iyo qoraal ahaanba waxa aan ahay benuaadam ee yaan la ii qabanin ruux kasta haku darro wixii uu ka fahmay maadadan.

 

  MAHADNAQ

Waxaan u mahadnaqayaa ALLAH  swt. 

Marka xigto walaalahay iga caawiyey in aan qormadaan wax badana ka gaystay;

Ahmed Hussein Ahmed (Baargeel)

Abdulkadir Abdi Ahmed (kanaale)

      

 Mahadsanidiin 

 

PENAL PROCEDURE LAW

Introduction

Ereyga procedure waxa uu ka soo askumay eray latin ah procedere oo macnahiisa yahay falkasta (act) iyo xaqiiqo kasta (fact) iyo dhacdooyin (phenomona) midba midka kale ku xiranyahay oo u jiheysan hadaf cayiman.

Falka, xaqiiqooyinka iyo dhacdoyinka waxa lagu dhaqaa qodobo sharci ah oo marka la fiiriyo hadafka laga leeyahay loo yaqaan xeer habaka ciqaabta iyo habab dastuurka .

Qanuunka ciqaabta wuxuu qadaa dhigayaa falalka (action) iyo fal samayn la`anta (omission) la mab nuucay oo hadii lagu kaco la mutaysan karo ciqaab iyo shuruudaha lagu mutaysan karo ciqaab.

Qanuunka habka ciqaabta waa awooda hirgalineysa qanuunka ciqaabta sababtoo ah waxa ay timameysa shuruudaha lagu hubin karo faldanbiyeedka iyo kuwa fal danbiyeedka sameyay.

Marka halka laga firiyo qanuunka habka ciqabta waxa uu noqonaa mid kaligiis aan istaagi karin, oo shaqadisu tahay sidii loo mel marin laha qanuunka ciqaabta. Sidaa darteed qanuunka habka ciqaabta waxa uu u jiheysanyahay 

➢  Hubinta fal danbiyeedka iyo meel marinta ciqaabta 

➢  Hubinta khatar ku aahaanshaha bulshada iyo dabaqida talaabo amni

➢  Hubinta masuuliyada madaniga ee ku xiran fal danbiyeedka iyo meel marinta magdhowga ka dhasha faldanbiyeedka

➢  ➢ Fulinta go’aanada .

                Dabeecada qanuunka habka ciqaabta                                                          

Inta anan ka hadlin dabecada Xeerka habka ciqaabta waa in an marka hore dib ugu noqonaa hormarka taariikheed ee qaanuunka habka ciqaabta uu soo maray.

Guud ahaan caalamka waxa lagu dhaqmi jiray labo nidaam oo iska soo horjeedo; 

➢  Nidaamka eedeynta (Adversarial system or Accusatory system)

➢  Nidaamka barista (inquissitory system)

Nidaamka eedeynta 

➢  Eedeyta waxa soo jedinaya xubin ka duwan garsooraha 

➢  Dacwada dhageysigeeda waxa ay u furantahay dadka oo dhan 

➢  Xubinta wax soo edeynesa iyo edeysanaha ma kala sareyan 

➢  Garsoraha kama qayb qadanayo howlaha cadeen radinta

➢  Edeysanaha waxa uu leyahay xornimo ku meel gaar ah ilaa ay dacwada ka dhamato

Nidaamka baarista

➢  Edeynta waxa samenaya garsooraha 

➢  Dacwada waxa loo qada si qarsoodi ah 

➢  Garsoraha wax edeynaya iyo edeynsanaha ma sina 

➢  Garsooraha waxa uu awood u leyahay inu raadiyo cadeymaha, edeysanaha looma ogalo inuu cadeyn keeno

➢  Edeysanaha waxa uu ku jiraa xabsi ku meel gaar ah

Marka nidaamka xeerka habka ciqaabta soomaayeed waxa una noqonaa mid isku dhaf oo ka koban labada nidam ee baarista iyo edeynta waxa uuna ubadanyahay nidaamka edeynta 

•      Eedeyta waxa soo jedinaya xubin ka duwan garsooraha 

•      Waxa uu aqoonsanyahay xaqa uu leyahay edeysanaha in uu isdifaaco iyo inuu cadeemo keeno uu danbiga isaga difaaco

•      Dacwada dhageysigeeda waxa ay u furantahay dadka oo dhan 

The fundemental principles of the penal procedure in Somalia constitution

Habka ciqaab laan ka mid ah qanuunka oo u nugul isbadalka siyaasada (political principles) waa falsafada ayku shaqeeso dacwada marka talada hayso 21 october1969 dowladii kacaaanka waxa ay lashay dastuurki dalka waxa ayna soo sareen dastuur cusub oo ku dhaxjira mabaadida aasaasiga ee qanuunka ciqaabta.

         The presumption of innocent

Qofka waa bari ila go`aan lagarayo danbiga maxkamada kama danbeesta ay u xukunto danbiga sida uu qabo dastuurka federalka somaliya qodobkisa 35 farqadiisa kowaad. Dacwada waxa ay noqoneysaa public ilaa inay tahay mahee mid arin anshax sida uu qabo qodobada 73,115, XHC.

Qofna lama xiri karo haduusan xukun ku dhicin, dembi uusan gelina laguma ciqaabi karo, ciqaabta ku xusan qodobka uu ku eedeysan yahay ka badan laguma xukumi karo.  Waa in eedeysanaha loo helo cadeyn ku filan si loogu xukumo eedeyntaasi.

Qofka la iskama dhihi karo dembiile waxaa ku xiran labo shardi 

➢  In uu dembi dhacay

➢  In eedaysanuhu uu galay.

Qofka hadii laxiro waa in uu xirnaado waqti cayiman (term);

Ø  Maxkamadda degmada (15 cisho)

Ø  Maxkamadda gobolka (45 cisho hadii waqtiga baaristu uu ku yaraado waxaa lagaar siin karaa 90 cisho)

Inta process-ku socdo lama dhihi karo dambiile waa eedaysane, aan kala saarno eedaysane iyo dembiile;

v  Eedaysane: waa ruux lagu tuhunsan yahay in uu dembiga galay.

v  Dambiile: waa ruux uu ku dhacay xukun.