SEARCH AND QUESTIONING
The police power of search
I. The role
of warrants
Awooda
barista ee police-ka waxaa laga helaa cutunka sedexaad ee xeerka ciqaabta art. 55-57-58/2 ppc, waxayna aqbalaad
ka helayaan garasoorayaasha maxkamadaha hadii loo ictiqaado hadii ay jirto arin
macquul ah oo ah in dambi uu dhacay ama ay jirto cadeyn, ama markii shaygii
lagu galay dambiga uu ku qarsoonyahay guriga markaas sarkaalka police-ka ah
waxa uu heli karaa warqad fasax baaritaan (search warrant) ee ay siinayso
maxkamda awooda u leh. Warqadaas fasaxa waa in lafuliyaa maalin 6am-6pm hadaan
si kale garsoorku usoo fasixin.
Xasuusnoow
xarigaiyo warqada soo qabashada kuma xirna natiijada kasoo bixi karto barista,
ee hadii laga shakiyo waa labaraari karaa ama halaga waayo ama halaga
helo.
Search
and questioning – police power
Labo
ayaa loo kala qaadayaa power of search (Warrant and without warrant)
Search
with warrant
Awooda
police ka guud ahaan waxaa laga helaa chapter iii ee criminal code Art.
55(2) ppc, waxa uu leeyahay hadii ay jirto asbaab macquul ah (reasonable
belief) oo ah inuu dembi dhacay ama loo hayo cadayn ama in qalabkii dembiga
lagu galay laga helo gurigiisa (premises), sarkaal police ah waxa uu heli karaa
warqadii wax lagu baaraayey (search warrant) isagoo ka helaayo garsooraha
maxkamada awooda u leh (competent judge). Warrant kaas waa in lafuliyaa maalin
(6:00am-6:00pm) hadii kale waa inuu fasax gaar ah haystaa (specially
authorized) maahan inuu guryaha iska galo hameyn.
Sharci
ahaanta xirista iyo barista kuma xirna natiijada kasoo baxdo awooda uu
isticmaalay (exercise of power) [tusaale, hadii uu police guriga galay oo uu
wax kasoo waayey maahan inuu dembi galay oo meeshii uu ka shakiyo waa uu baari
karaa hadii uu ka helo waa uu soo qaban hadii uu ka waayana waa uu ka soo
tagi].
Search
without warrant
(Baaris
bilaa warqad maxkamadeed)
Police
waxaa awood loo siiyey inay baaritaan sameeyaan warqad soo qabasho la’aanteed
xaalado kala duwan. Fikrada saliimka ah waxa ay leedahay waa in awoodaas ay
leeyihiin waayo dambiilayaashu waxay fursad u helayaan inay cadeymo muhiim ah
ay baabi’iyaan (valuable evidence), kuwaas oo laga dheehan karo qodohada kala
ah 52-53-54-55 ppc.
Police
waxay shirciga waafaqsan ay baari karaa qof iyo gaarigiisa hadii qofkaas lagu
haysto dembi la xiriiro hanti, waxkasta oo hanti ah oo lagu helo waa in la
horkeeno garsooraha [tusaale raadiyahaan ayuu xaday waana kan ama qorigaan ayuu
wax ku dilaye waa kanaa] si wax looga qabto si sharciga waafaqsan mahayo.
Hadii
qofka laxiro waxaa sharci ah in uu baaro sarkaal ku jinsi ah nin waxaa baari
karo nin, dumarkana sarkaal dumar ah.
Hadii
loo baahdo (medical examination) baaris caafimaad oo ladoonayo in jirkiisa laga
qaado dheecaan ama nude hadii cadeyn ahaan loogu baahdo [tusaale in loo baahdo
cadeyn ahaan in labaaro tin meel laga helay inuu eedaysanuhu leeyahay iyo in
kale ama dheecaan iwm].
Police
nin ah waxaa loo ogolaan karaa inuu baaro dumar marka ay jirto xaalad qalafsan
(extreme circumstance) oo naag kale oo baarta lawaayo.
Hadii
loo baahdo in la baaro dumar ama dhamaan kiisaska kale ee uu sharcigu baneeney
in labaaro hadii uu diido waa shardci darro police waxa uu isticmaali karaa
xoog (force) kasta oo ku filan in lasocodsiiyo barista. Case study (see art. 57 ppc).
Problem
of ignorance
(Ogaal
la’aanta sharciga)
(Art 5 pc) Somali penal code ayaa ka
hadlaayo ogaal la’aanta sharciga in aysan aheyn wax cududaar ah.
Qofka
kama baxsan karo masuuliyada ciqaabta isagoo sheeganaya in uusan ogeyn in
ficilkaasi yahay mid sharciga ka hor imaanaayo, qodobkan wuxu sheegayaa hadii
aqoonta sharciga ay tahay cunsur ka mid ah dembiga, aqoon la’aanta sharciguna
waxay noqon lahayd asbaab cududaar laakiin arintaani maahan mid uu qof ku doodo
inta badan oo cidna lagama yeelo.
Way
fududahay in loo arko Art. 5 inuu
muhiim u yahay maamulida garsoorida fal dambiyeed, qodobkaan la’aantiisna
dambiilayaashu waxay si fudud ugu cududaaran lahaayeen ogaal la’aanta sharciga
si ay oga fakadaan ciqaabta.
The
relationship between Penal jurisdiction and other forms of jurisdiction
(ka
dhaxeeyo dacwo ciqaab ah iyo dacwadaha kale sida madani iyo maamul)
Markii ay dacwo ciqaab ah
ay bilaabato waxaa dhici karo arimo kala duwan oo ah isdhexgal u dhaxeeyo dacwo
socotay iyo dacwo kale ha ahaato penal ama civil ama maamul, arintaa waxay
dhibaato ka dhex dhalin kartaa xiriirka ka dhexeeyey dacwadii ciqaabta (penal
jurisdiction) iyo dacwooyinka kale (other forms of jurisdiction)
Si gaar
ah, isdhexgalkaas waxaa loo kala saaraa sedex qeybood oo waaweyn;
1. Xiriirka ka dhaxeeyo dacwo ciqaab ah (penal jurisdiction) iyo
mid madani ah (civil jurisdiction).
2. Dhibaato ah mid in la hormariyo (problem of prejudice)
3. In dacwo madani ah in penal la dhex galiyo (insertion).
Halkaan
waxaan kaga hadli doonaa labada hore.

0 Comments